Checklist overheidsopdrachten

Deze tekst geeft enkel een schematisch overzicht van enkele belangrijke principes en regels van de Belgische wetgeving overheidsopdrachten. De tekst is bedoeld als inleiding of als geheugensteun.

Een volledige en gedetailleerde handleiding?

Raadpleeg ‘Wegwijs in de klassieke overheidsopdrachten van gemeenten en OCMW’s’ (Politeia).

Wie is onderworpen?
Welke diensten of producten?
De gunningsprocedure en toewijzing van opdrachten.
De Algemene Aannemingsvoorwaarden.
Bekendmaking van de opdracht.
De selectiecriteria.
Bescherming van de concurrentie.
De wet.

1. Wie is onderworpen? De overheid en - in enkele gevallen - ook privé-bedrijven moeten de wetgeving toepassen.

> Alle overheden

Alle Belgische overheden moeten de wetgeving toepassen. Federale staat, gemeenschappen en gewesten zijn onderworpen. Maar ook provincies, gemeenten, OCMW’s en politiezones moeten zich aan de regels houden. Ook de openbare overheden die water, energie, vervoer of postdiensten leveren, zijn onderworpen.

VZW of overheid?

Vzw’s met een doel van algemeen belang zijn soms onderworpen:

Het doel mag niet industrieel of commercieel zijn.
De overheid financiert minstens de helft of de overheid levert meer dan de helft van de bestuurders of de overheid oefent toezicht uit op de vereniging.

> Bepaalde privé-bedrijven

Ook bepaalde privé-bedrijven die nutsdiensten zoals water, energie, vervoer of postdiensten leveren, moeten de wetgeving toepassen.

2. Welke diensten of producten? De wetgeving regelt de meeste diensten en producten die op de markt worden aangeboden. De regels verschillen voor ‘werken, ‘leveringen’ of ‘diensten’.

‘Werken’ zijn bouwopdrachten of wegenwerken.
‘Leveringen’ gaat over de aankoop van producten
‘Diensten’ zijn manuele of intellectuele prestaties.

Uitzonderingen

Voor bepaalde werken, leveringen of diensten gelden afzonderlijke regels:

‘Werken’ of ‘leveringen’:
- concessies van openbare werken
- promotieovereenkomsten voor werken en leveringen
‘Diensten’: prijsvragen voor ontwerpen

3. De gunningsprocedure en toewijzing van opdrachten De opdrachtgever wijst de opdracht toe na een gunningsprocedure. Hij kiest uit drie mogelijkheden: aanbesteding, offerteaanvraag of onderhandeling. De keuze hangt af van de aard van de opdracht. Ook artikel 17, 2§ en 3§ van de Basiswet speelt daarbij een belangrijke rol.

‘Onderhandelingsprocedure’

Dat kan enkel in een beperkt aantal gevallen. Raadpleeg de volledige lijst in artikel 17, 2§ en 3§ van de Basiswet.
Opdrachten tot en met 67.000 € (BTW exclusief) kunnen in principe altijd via de onderhandelingsprocedure. Het is één van de gevallen van artikel 17.
!OPGEPAST! Er gelden hogere drempelbedragen voor bepaalde typen van diensten:
- financiële diensten
- onderzoek en ontwikkeling
- juridische diensten
De procedure is niet verplicht. De opdrachtgever kan ervoor kiezen een offerteaanvraag of aanbesteding uit te schrijven.
Hoe komt de overeenkomst tot stand?
- Opdrachten tot 5.500 € (BTW exclusief) een aanvaarde factuur volstaat. Een voorafgaandelijk schriftelijke overeenkomst is dus niet nodig.
- Opdrachten vanaf 5.501 € (BTW exclusief): de overeenkomst ontstaat op grond van briefwisseling volgens de handelsgebruiken (doch enkel voor bedragen onder de Europese drempelbedragen), door kennisgeving van de goedkeuring van de offerte of ondertekening van het contract.
Voor de gevallen van artikel 17 §2 gebeurt er geen bekendmaking, doch in principe moet er ook hier een marktraadpleging gebeuren. Gaat het om een opdracht opgesomd in artikel 17§3, is er wel bekendmaking.

‘Offerteaanvraag’

De toewijzing gebeurt op basis van de criteria van het bestek. Dat is niet noodzakelijk het voorstel met de laagste prijs.
is algemeen of beperkt.

‘Aanbesteding’

De offerte met de laagste prijs krijgt de opdracht.
is openbaar of beperkt.

4. De Algemene Aannemingsvoorwaarden De wet legt algemene voorwaarden vast voor overheidsopdrachten. Ze bepalen onder andere regels over schadevergoedingen en leveringstermijnen. De toepassing van deze Algemene Aannemingsvoorwaarden hangt - opnieuw - af van bepaalde drempelbedragen. Een overzicht:

Drempelbedrag (exclusief BTW)	toepassing AAV
tot en met 5.499 €	toepassing van de AAV is mogelijk maar niet verplicht.
5.500 € tot en met 21.999 €	Toepassing van de AAV is mogelijk, hetzij geheel, hetzij gedeeltelijk. Bepaalde artikelen zijn altijd van toepassing, behoudens een formeel gemotiveerde afwijking vooraan in het bestek.
vanaf 22.000 €	De AAV zijn volledig van toepassing. Afwijking kan enkel indien noodzakelijk en vereist door bijzondere omstandigheden. De afwijking moet bovendien in het begin van het bestek en formeel gemotiveerd worden voor bepaalde afwijkingen.

5. Bekendmaking van de opdracht De overheid moet de opdracht in bepaalde gevallen publiceren. De publicatie verschilt naargelang de opdracht een Europees drempelbedrag bereikt. De hierna vermelde bedragen slaan op de klassieke sector. Voor de nutssector gelden andere bedragen.

> onder de Europese drempelbedragen:

een individuele aankondiging van de opdracht volstaat. In beperkte procedures is ook een gegadigdenlijst mogelijk.

> vanaf de Europese drempelbedragen:

én individuele aankondiging.
én publicatie in de voorinformatie: een periodieke Europese publicatie die de opdracht enkel opsomt
én aankondiging van de gegunde opdracht

	opdracht
Europese drempelbedrag (BTW exclusief)	werken	leveringen	diensten A	diensten B⁴
133.000 €¹		X¹	X¹
206.000 €			X²	X⁵
206.000 €		X	X
750.000 €		X³	X³
4.845.000 €	X
Nieuwe bedragen toepasselijk vanaf 1 januari 2008 – ministerieel besluit van 17 december 2007, B.S. van 20 december 2007, editie 4

¹	Enkel voor bepaalde federale overheden.
²	Enkel voor bepaalde A-diensten.
³	Betreft de voorinformatie.
⁴	Publicatie gebeurt altijd, ongeacht het bedrag! Eigenlijk gelden hier geen drempelbedragen met voorbehoud van punt 5.
⁵	Voor opdrachten gelijk aan of hoger dan 206.000 € gebeurt er een Europese én Belgische aankondiging van de gegunde opdracht. De individuele aankondiging gebeurt enkel in het binnenland.

6. De selectiecriteria De overheid kijkt eerst naar de algemene kwaliteiten van de kandidaat. De wet spreekt over de kwalitatieve criteria. Pas daarna neemt ze het voorstel in overweging. Dan gaat het over de gunningscriteria.

> Kwalitatieve criteria: bekwaamheid van de kandidaat:

De overheid kan bepaalde bedrijven meteen uitsluiten. Bijvoorbeeld: een bedrijf in een faillissementsprocedure of één die zijn sociale of fiscale verplichtingen niet respecteert.
Is het bedrijf financieel, economisch of technisch voldoende sterk?

> Gunningscriteria : de waarde van de offerte

Bij een aanbesteding haalt het voorstel het alleen wanneer het de laagste prijs bevat. Op voorwaarde dat de offerte aan alle voorwaarden voldeed. Als de kandidaat de opdracht toch niet krijgt, heeft hij recht op een schadevergoeding van 10%.
Voor een offerteaanvraag gaat de opdracht naar de meest voordelige offerte. Het gaat niet alleen om financiële criteria. Alle gunningcriteria van het bestek of publicatie wegen daarbij volgens een bepaald belang door.

7. Bescherming van de concurrentie Om de concurrentie te garanderen, verbiedt de wetgever het volgende:

Ambtenaren of overheden met een belang in een inschrijvende of uitvoerende onderneming mogen nooit tussenkomen. Dat geldt voor de gunning maar ook voor de uitvoering van een opdracht (artikel 10 Basiswet)
Inschrijvende ondernemingen mogen geen afspraken maken om een gunning te vergemakkelijken. (artikel 11 Basiswet)
Bedrijven die de overheidsopdrachten voorbereidden of ontwierpen mogen in bepaalde gevallen niet deelnemen aan de overheidsopdracht zelf. Alleen wanneer ze geen voordeel uit de eerste opdracht haalden, kunnen ze meedingen. De regel geldt eveneens voor bedrijven die met die onderneming verbonden zijn (artikel 78 van het KB van 8 januari 1996).

8. De wet Hou de volgende basiswetgeving bij de hand.

> Basiswet

Wet van 24 december 1993 betreffende de overheidsopdrachten en sommige opdrachten voor aanneming van werken,leveringen en diensten.

> Belangrijkste KB’s

Koninklijk Besluit van 8 januari 1996 betreffende de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten.

Koninklijk Besluit van 26 september 1996 tot bepaling van de algemene uitvoeringsregels en tot vaststelling van de algemene aannemingsvoorwaarden van de overheidsopdrachten en voor de concessies voor openbare werken.

> De algemene aannemingsvoorwaarden

Bijlage bij het Koninklijk Besluit van 26 september 1996: algemene aannemingsvoorwaarden voor de overheidsopdrachten voor aanneming van werken, leveringen en diensten en voor de concessies voor openbare werken.

>> Surf naar just.fgov.be voor een geactualiseerde versie van deze wetgeving.

Een volledige en gedetailleerde handleiding?

Raadpleeg ‘Wegwijs in de klassieke overheidsopdrachten van gemeenten en OCMW’s’ (Politeia).